Zorg dat je op de hoogte bent van wat er speelt rond social media

Ik heb de afgelopen weken bij teams Communicatie een beetje gepolst in hoeverre ze de ontwikkelingen rond social media en wetgeving volgen en daar ook acties aan verbinden. Mijn beeld: veel teams Communicatie zijn niet goed op de hoogte en vormen er ook geen beleid op. En dat is zeer zorgwekkend, want als je woorden als ‘duurzaam’ of ‘aardgasvrij’ niet meer in online advertenties mag gebruiken van Meta, dan moeten alle alarmbellen afgaan. Als er een moment is dat je als vakafdeling het stuur in handen moet pakken, dan is het wel nu.

De ontwikkelingen rond social media en wetgeving zijn momenteel ronduit spannend. Digitale mensenrechtenorganisatie Bits of Freedom won op 2 oktober een kort geding tegen Meta. De organisatie eiste dat Meta haar gebruikers in apps zoals Instagram en Facebook de mogelijkheid biedt om een tijdlijn te kiezen die niet gebaseerd is op profilering. Uiteraard gaat Meta in hoger beroep, dus dit wordt nog vervolgd.

In dezelfde week probeerde X om jurist en technologie-expert Danny Mekić een spreekverbod op te leggen, maar dat strandde bij de rechter. De kwestie sleept al twee jaar en gaat over de weigering van X inzage te geven in de persoonsgegevens van Mekić. X moet van de rechter deze gegevens nu overhandigen in vorm van een ongeredigeerde en volledige versie, inclusief de gegevens die eerder werden weggelakt of achtergehouden.

Techbedrijven zetten wet- en regelgeving bewust onder druk

De grote techplatformen spelen momenteel behoorlijk powerplay om de in hun ogen te strenge (Europese) wetgeving onder druk te zetten. Een voorbeeld is het nieuwe advertentiebeleid van Meta, dat neerkomt op keiharde censuur van onderwerpen die hen niet aanstaan. Woorden als ‘aardgasvrij’ of ‘duurzaam’ mag je niet meer in een advertentie gebruiken, zoals blijkt uit deze test van Buzzle. Besef even wat hier staat … 

En ja, creatieve schrijvers komen vast een heel eind met het omzeilen van verboden woorden. Maar de vraag is: hoe lang wil je hier als overheid nog aan meewerken? 

Meta en de andere techgiganten laten keer op keer zien lak te hebben aan Europese wet- en regelgeving. En dan laat de overheid zich op deze manier ringeloren? Ik heb er echt moeite mee, zoals ik ook heb laten weten in de discussie over dit onderwerp op LinkedIn. 

Dat Meta dit doet vanwege de Europese regelgeving is misleiding, trap niet in dit frame. Door de regelgeving op deze manier uit te leggen, willen ze afdwingen dat deze wordt aangepast. Christiaan Alberdingk Thijm legt dat goed uit in zijn post op LinkedIn: “Door de regels zó letterlijk te nemen dat normale maatschappelijke discussie wordt bemoeilijkt, probeert Meta aan te tonen dat EU-regelgeving onwerkbaar is. De boodschap aan Brussel is: bemoei je niet met onze platforms.”

En weet je wat ondertussen wel kan? Vanuit de PVV Tweede Kamerfractie worden in het geheim met AI racistische ideeën gepromoot. Ten minste twee Kamerleden houden zich daarmee bezig. Samen onderhouden zij een zogenaamd spontane fanpagina op Facebook.Dat blijkt uit onderzoek van De Groene Amsterdammer in samenwerking met de Data School van de Universiteit Utrecht. 

UvA-onderzoeker Fabio Votta vertelt in het artikel van De Groene:

"Juist een strategie als deze, waarbij op een zogenaamd natuurlijke manier, ogenschijnlijk niet-politieke fans hun steun aan de partij laten zien, wordt door de nieuwe wetgeving niet geraakt. Daarmee ontstaat […] de ‘erg verschrikkelijke situatie’ dat gematigde politieke partijen die zich aan de wet houden online niet meer zichtbaar zullen zijn. Wat blijft, zijn de partijen die door emotionele beelden en schokkende taal te gebruiken worden beloond door het algoritme, zonder zich tot officiële reclame te hoeven wenden."

Wees niet naïef en herzie onmiddellijk je corporate kanaalstrategie

Je kunt gewoon niet meer naïef bezig zijn met ‘de socials’. Als je in de fase zit van dat je ‘toch echt een keer een social mediastrategie nodig hebt’, dan ben je echt veel en veel te laat en dan snap je ook niet goed wat er nu speelt.

Mijn advies om zo snel mogelijk je corporate kanaalstrategie te herzien en door het bestuur te laten vaststellen. Als je zo’n strategie nog niet hebt, dan moet je die als de wiedeweerga gaan formuleren. Denk dan aan maximaal een week met de juiste kennis aan tafel in plaats van maanden overleggen met Jan en alleman met een mening. Welke kanalen kun je nog verantwoord inzetten en van welke kan je beter afscheid nemen? De uittocht van X is allang begonnen, waarom zijn zoveel overheidsorganisaties nog actief op Facebook en Instagram? Wat is je beleid voor LinkedIn, nu ook daar alle data geoogst gaan worden voor de ontwikkeling van AI (tenzij je actief bezwaar maakt, zoals ook deAutoriteit Persoonsgegevens adviseert)? Wat zijn goede of zelfs betere alternatieven voor de inzet van social media?

Langer tijd nodig om hierover na te denken? Zet dan deze kanalen ‘on hold’ tot je eruit bent. Dan kun je meteen ervaren wat je eigenlijk mist of wat er mis gaat. Ik durf te voorspellen: heel weinig. Want via organisch bereik van corporate accounts zie ik in de praktijk niet veel aantoonbare impact gemaakt worden op de belangrijkste maatschappelijke opgaven. En wellicht ten overvloede: bereik is niet gelijk aan impact.

Laat jezelf nu zien als de vakafdeling!

Dit moment is een belangrijke kans om team Communicatie als vakafdeling op de kaart te zetten. Want als er een stevig advies vanuit Communicatie nodig is, dan is het wel nu! 

Ik ben benieuwd welke overheidsorganisatie als eerste de stekker uit alle socials durft te trekken of kiest voor alternatieven (zoals Mastodon of Bluesky). Of kiest jouw organisatie juist heel bewust en onderbouwd om nog wel social media in te zetten. Op welke gronden is deze afweging dan gemaakt? Laat het me weten, ik ben benieuwd!