Vier bakens van vertrouwen - om aan te werken vanuit het communicatievak

Waarom werken aan vertrouwen?

In een wereld waarin we worden overspoeld met misinformatie en desinformatie is een stevig houvast onmisbaar. Desinformatie is op zich van alle tijden. Maar de snelheid en hoeveelheid is met name door AI-slob en de bewuste verspreiding daarvan van een geheel andere orde dan we ooit hebben meegemaakt. Objectieve feiten en wetenschappelijke onderbouwing doen er steeds minder toe, beeldvorming des te meer. De impact daarvan op onze samenleving en democratie is meer dan zorgelijk.

Wat betekent dat voor communicatie (als vak)?

We kunnen deze ontwikkelingen niet stoppen - hooguit als beroepsgroep pleiten voor strenge regelgeving en voldoende capaciteit voor toezicht en handhaving. Ondertussen moeten we ons staande houden in dit speelveld. Hoe doen we dat?

1. Doen wat nodig is

We moeten als eerste zorgen dat de overheid er is voor de mensen die haar het hardste nodig hebben. Focus dus op wat er echt toe doet en wat mensen nodig hebben. Daar is analyse en onderzoek voor nodig - en juist dat ontbreekt nog zo vaak. Het vraagt ook om stevige keuzes als communicatieprofessional en ambtenaar: je werkt niet mee aan ongericht zenden, of zoals Betteke van Ruler dat zo mooi noemt: Sending Out Stuff (SOS).

2. Een betrouwbare bron van informatie zijn

Ten tweede: zorg dat je zelf als informatiebron super betrouwbaar bent. We weten dat heel veel informatie niet klopt (‘hallucineren’ is niet voor niets woord van het jaar 2025) en dat heel veel mensen informatie niet controleren. Laten we zorgen dat onze eigen organisaties een betrouwbare bron zijn van informatie. We dragen dus ook niet bij aan de chaos door te experimenteren in de publieke ruimte met tools die we onvoldoende kennen en beheersen (zoals nu helaas al veel te veel gebeurt).

3. Bewust zijn van beeldvorming

Ten derde: verdiep je in hoe beeldvorming werkt. Feiten doen er niet altijd en niet voor iedereen toe of worden verschillend beleefd. Dat is helemaal niet nieuw. Om verbinding te blijven maken, moeten we ons wel meer bewust zijn van onze eigen beelden en die in de gemeenschap en daar rekening mee houden. Daarvoor hebben we al onze zintuigen nodig: zien (wat zie je echt als je kijkt), voelen (emoties serieus nemen bij jezelf en de ander), luisteren (wat betekent het wat je hoort) en proeven (welke smaak hou je er aan over)?

4. Bescherm de democratische rechtsstaat

Ten vierde: bescherm de democratische rechtsstaat en maak niet alleen inhoudelijke, maar ook morele en ethische afwegingen. Kun je als overheid het ene zeggen (techgigant is niet betrouwbaar) en het andere doen (we blijven aanwezig op het platform van deze techgigant)? Klopt het om als organisatie te zeggen dat je inwoners wilt betrekken, maar de reactiemogelijkheid op social media uit te zetten? Publiceer je berichten over inclusie en diversiteit via een platform dat actief accounts verwijdert van mensen en organisaties in de genderrechten, queerrechten en abortusbewegingen (ja, ik heb het over Meta)? Blijf je aanwezig op een platform dat verspreiding van vrouwenhaat , fascisme en ander extreem gedrag zonder drempels en dus bewust faciliteert (ja, ik heb het over X)?

De vier bakens op een rij

Deze vier bakens vragen om een fundamentele herijking van ons vak

Als je wilt werken aan deze bakens van vertrouwen betekent dat volgens mij een fundamentele herijking van waar ons vak over gaat en wat je in de dagelijkse praktijk doet. De afdeling Communicatie als intern loket waar je middelen kunt bestellen past hier niet bij, een afdeling Communicatie die werkt in en voor de gemeenschap met een sterk ontwikkeld moreel kompas is dat wel.

In 2026 werk ik aan deze vier bakens van vertrouwen. Hoe maak je deze bakens sterk en stevig? Wat betekent dat voor het werk van communicatieprofessionals? Maar vooral: wat is een ontwikkelpad voor teams Communicatie om uiteindelijk deze vier bakens van vertrouwen te kunnen bieden?

Doe je met me mee?